احمد مجد الاسلام كرمانى
124
سفرنامه كلات ( فارسى )
مدافعه از ما مراقبت ميكردند تا آنكه از دروازه خارج شديم و عبورا فاتحه خوانديم و به طرف زعفرانى روانه شديم از سبزوار تا زعفرانى شش فرسخ است و از زعفرانى تا شوراب پنج فرسخ و از شوراب تا نيشابور هفت فرسخ اين هيجده فرسخرا از سه ساعت بغروب مانده روز جمعه تا دو ساعت به ظهر مانده روز شنبه بطور اتصال راه پيموديم و در هيچ جا زياده از نيم ساعت توقف ننموديم و حادثه كه قابل ذكر باشد در راه رخ نداد در ورود بنيشابور « 1 » در چاپارخانه بيرون شهر منزل گرفتيم و نايب آنجا هم مردى متواضع بود خيلى پذيرائى نمود ما را در بالاخانه خودش منزل داد چائى قليان و نهار مشتمل بر نان و ماست و پنير و سبزى و سكنجبين حاضر نمود و خيلى خوش گذشت نهارى خورديم و ساعتى خوابيديم و برخواسته به راه افتاديم
--> ( 1 ) نيشابور يكى از قديمىترين و تاريخىترين شهرهاى ايران است ، ميگويند طهمورث ديوبند ساخته است ولى قولى كه به صحت نزديكتر است اين است كه شاپور اول پادشاه ساسانى آنجا را بنا نهاده حمداله مستوفى در « تاريخ گزيده » مينويسد « نيشابور ابتدا به صورت صفحه شطرنج بنا شده بود و مانند خانههاى شطرنج داراى 64 محله بود و خيابانهاى آن بطور عمودى يكديگر را قطع ميكردند . نيشابور در زمان ساسانيان آباد بود و تا اواسط قرن پنجم ميلادى مركز و پايتخت خليفه مسيحيان نسطورى بوده است . در سال 31 هجرى اعراب به نيشابور حمله كردند و آنجا را تصرف نمودند ولى نتوانستند ساكنان وطنپرست آنجا را مطيع خود سازند و اهالى بر عليه اعراب شورش كردند و آنها را از شهر خود بيرون راندند . ولى دهسال بعد مجددا اعراب بر نيشابور تسلط يافتند و اين شهر در زير تسلط مسلمانان به پيشرفتهائى نائل آمد در اندك زمانى در رديف يكى از بلاد مهم و درجه اول ايران شد و لقب « ايرانشهر » به آن داده شد . ابو مسلم خراسانى در زمان حكومت خود در خراسان مسجد بزرگ نيشابور را بنا كرد در دوره سلطنت طاهريان نيشابور مركز قلمرو آنان شد و در زمان صفاريان و سامانيان نيز نيشابور همچنان به صورت پايتخت باقى بود بيست و دو سال پس از درگذشت حكيم عمر خيام زلزله شديدى نيشابور را ويران كرد ولى زلزله شديدتر زلزلهاى بود كه سپاهيان مغول در اين شهر حادث كردند هفتاد سال پس از حمله مغول مجددا زلزله ديگرى نيشابور را ويران ساخت و پس از آن اهالى در شمال باخترى شهر قديم ، نيشابور جديدى ساختند و در آنجا سكونت كردند شهر جديد نيز مانند شهر قديم به شكل مربع بنا شد . ولى ديگر بپايه و عظمت سابق خويش نرسيده است . فاصله تهران تا نيشابور 776 كيلومتر است .